Για μια ελευθεριακή ηθική. Σκέψεις και προτάσεις

[Κείμενο που διένειμε η Ομάδα Αναρχοκομμουνιστών-Κοινοτιστών Ν. Σμύρνης τον Ιούνιο του 1991. Πηγή: anarkismo.net]

Για μας η πραγμάτωση της ανθρωπιάς από το άτομο και ο εξανθρωπισμός των κοινωνικών σχέσεων, αυτές οι δυο όψεις της επαναστατικής διαδικασίας, γίνονται δυνατές στο μέτρο που ο καθένας μας ενστερνίζεται και βιώνει μια ουσιαστικά ελευθεριακή ηθική.

Στην ιεραρχική κοινωνία μας οι διαπροσωπικές σχέσεις καθορίζονται παραδοσιακά με όρους κυριαρχίας-υποταγής. Κάθε άνθρωπος δεν νοείται ως ένα πρόσωπο ανάμεσα σε αλλά ισότιμα πρόσωπα, αλλά ως άτομο που ο σκοπός της ύπαρξής του είναι να κυριαρχήσει πάνω σε άλλα άτομα ή να υποταχτεί στη θέληση άλλων, μέσα σ’ έναν ανελέητο πόλεμο του καθενός εναντίον όλων. Το Διαφορετικό, είτε πρόκειται για άνθρωπο, είτε για σχέση, ή για πράγμα, γίνεται αντιληπτό ως ανταγωνιστικό, και σαν τέτοιο επιβάλλεται να τοποθετηθεί σε μια ιεραρχική κλίμακα. Ο καταναγκασμός, η χειραγώγηση, η βία, είναι θεμελιώδεις πρακτικές της κοινωνίας που βρίσκεται σε μόνιμη εμπόλεμη κατάσταση με τον εαυτό της και με τη φύση, και οι ουσιαστικά ανθρώπινες σχέσεις είναι μάλλον περιθωριακό φαινόμενο.

Τα θετικά και τα αρνητικά χαρακτηριστικά της ανθρώπινης ψυχοσύνθεσης, η κοινωνική υπευθυνότητα και οι αντικοινωνικές τάσεις, δεν καθορίζονται βιολογικά. Είναι δημιουργήματα τόσο του ιδιαίτερου τρόπου κοινωνικοποίησης στην οποία υποβάλλεται το άτομο, όσο και των συνειδητών επιλογών του ίδιου του ατόμου. Ο αυταρχικός χαρακτήρας του ανθρώπου, οι σαδιστικές-κυριαρχικές και οι μαζοχιστικές-δουλοπρεπείς τάσεις του, είναι σε μεγάλο βαθμό δημιούργημα και διαιωνιζόμενο αποτέλεσμα του φαύλου κύκλου της αυταρχικής κοινωνικοποίησης, της θεμελιωμένης πάνω στο φόβο.[Θεμελιωμένης κυρίως πάνω στο μύθο και την απατή θα έλεγα.] Για μας, η πραγμάτωση της ανθρωπιάς από το άτομο και ο εξανθρωπισμός των κοινωνικών σχέσεων, αυτές οι δυο όψεις της επαναστατικής διαδικασίας, γίνονται δυνατές στο μέτρο που ο καθένας μας ενστερνίζεται και βιώνει μια ουσιαστικά ελευθεριακή ηθική.

Η λέξη «ηθική» σημαίνει παραδοσιακά έναν κώδικα αξιών, προτύπων και κανόνων συμπεριφοράς, κώδικα που επιβάλλεται στους ανθρώπους από κοσμικές ή υπερκόσμιες αυθεντίες («φωτισμένους ηγέτες», «προγόνους», «θεούς», «πνεύματα», κ.τ.λ.) Αυτό που προτείνουμε δεν έχει καμία σχέση με την κατεστημένη-συμβατική έννοια της «ηθικής».

Η ελευθεριακή ηθική είναι ένα σύνολο αξιών και αυτοδεσμεύσεων εθελοντικά αποδεκτών. (Ελευθεριακή ηθική επιβεβλημένη με βία, καταναγκασμό ή χειραγώγηση, είναι μακάβρια φάρσα.) Πηγή της είναι οι αυτόνομοι και ισότιμοι άνθρωποι που την διατυπώνουν υπεύθυνα και συνειδητά. (Όχι κάποια αυθεντία, όχι κάποιοι «νόμοι της ιστορίας», όχι κάποιο κέντρο αποφάσεων στεγανοποιημένο και ανεξέλεγκτο από την κοινωνία). Κορυφαίες αξίες της, που αποτελούν αυτοσκοπούς, είναι η ευτυχία του ατόμου και της κοινωνίας, η εναρμόνισή τους, και η υπόθαλψη του κόσμου των έμβιων. Αυτές οι αξίες, και οι αυτοδεσμεύσεις που συνεπάγονται, αποτελούν ένα οργανικό σύνολο. Η οργανική σύνδεση και η αλληλεπίδρασή τους συνιστούν την ελευθεριακή ουσία τους. Αν διαχωριστούν και κατακερματιστούν, παύουν να υφίστανται ως ελευθεριακή ηθική, μετατρέπονται σε ιδεολογία, ψευδή συνείδηση.

1. Οι άνθρωποι είναι μεταξύ τους ίσοι από κάθε άποψη. Οι ανάγκες και οι επιθυμίες όλων είναι ίσης σημασίας, συνεπώς όλοι έχουν εξίσου το δικαίωμα στην ικανοποίησή τους. Απορρίπτονται κατηγορηματικά η ιεραρχία, θεσμοποιημένη ή άτυπη, η ανισότητα, τα προνομία κάθε είδους, οι διακρίσεις σε βάρος ατόμων ή ομάδων.

2. Η ζωή, η αυθόρμητη ανάπτυξη των έμβιων και η βιοποικιλότητα αποτελούν αυτοσκοπούς. Η χυδαία αντίληψη της φύσης ως αθροίσματος αψύχων πραγμάτων, πρώτων υλών προορισμένων για εκμετάλλευση και χειραγώγηση, είναι καταδικαστέα. Η ιεραρχική-ανταγωνιστική νοοτροπία που γεννά τέτοιες κυριαρχικές και εκμεταλλευτικές αντιλήψεις και σχέσεις, είναι εξίσου καταδικαστέα.

3. Κυρίαρχη αντίληψη αυτής της κοινωνίας είναι ότι ο σκοπός αγιάζει τα μέσα. Για μας, τα μέσα και οι σκοποί αλληλοκαθορίζονται: ο σκοπός δεν αγιάζει τα μέσα, αλλά τα μέσα προεικονίζουν τους σκοπούς στο βαθμό που τους εμπεριέχουν.

4. Η βία, η χειραγώγηση, ο καταναγκασμός, είναι καταδικαστέα. Ορισμένοι άνθρωποι που δηλώνουν επαναστάτες ή αναρχικοί, ανάγουν τη σύγκρουση σε αυτοσκοπό. Έτσι, είτε αυτοεπιβεβαιώνονται, είτε εκλογικεύουν την τυφλή εκτόνωση του μίσους τους για την καταπίεση που έχουν υποστεί. Εθελοτυφλούν μπροστά στο γεγονός ότι ακόμα κι αν ανατρέψουμε σήμερα το κράτος, αύριο κιόλας ο αυταρχικός χαρακτήρας των ανθρώπων θα δημιουργήσει νέους καταπιεστικούς θεσμούς. Το ζητούμενο είναι να εξαλείψουμε τον αυταρχικό χαρακτήρα μας και τον φαύλο κύκλο βίας και καταπίεσης που γεννάει.
Δεν είμαστε απαραίτητα ούτε «ειρηνιστές», ούτε «μη βίαιοι», ούτε, βεβαίως, «βίαιοι». Διατηρούμε το δικαίωμα κι έχουμε την κριτική ικανότητα να επιλέξουμε τα μέσα άμυνάς μας ανάλογα με τις εκάστοτε κοινωνικές συνθήκες.

5. Η διαφορά, η ιδιαιτερότητα του ατόμου, είναι δικαίωμα. Επιθυμούμε την εναρμόνιση των ιδιαιτεροτήτων.

6. Στην καπιταλιστική κοινωνία, το κίνητρο της ανταλλαγής είναι το κέρδος: «να δώσω λίγα για να πάρω πολλά». Θέλουμε την εξάλειψη αυτής της σχέσης, επιδιώκουμε την καθιέρωση της χαριστικότητας, της οποίας κίνητρο είναι η χαρά της ικανοποίησης μιας ανάγκης ή επιθυμίας του Άλλου.
[Θα προσέθετα: Θέλουμε τη χαριστικότητα: Να πάρουμε στα χεριά μας ως ίσοι τα μέσα παραγωγής, για να παράγουμε αγαθά για τις ανάγκες μας και όχι εμπορεύματα για το κέρδος. Να καταργήσουμε το χρήμα, το κέρδος και τα αφεντικά. Να μοιραζόμαστε όλοι. επί ίσοις όροις και δωρεάν, τα αγαθά που όλοι θα παράγουμε.]

7. Θέλουμε κι επιδιώκουμε οτιδήποτε προάγει την αυτονομία όλων των ανθρώπων, την αλληλεγγύη, τη συντροφικότητα, την ειλικρίνεια και διαφάνεια στις σχέσεις, την αλληλοβοήθεια, τη συνεργασία και τη χαριστικότητα, την ανεκτικότητα, την αυθόρμητη έκφραση του αισθησιασμού και του έρωτα, το σεβασμό της φύσης.
Θέλουμε να προωθήσουμε τη συνειδητοποίηση από μέρους των ανθρώπων του γεγονότος ότι οι ίδιοι προσωπικά είναι οι αρμόδιοι, οι υπεύθυνοι και οι κατάλληλοι για τη διεύθυνση των κοινωνικών υποθέσεων, με την ενεργοποίηση διαδικασιών άμεσης δημοκρατίας. Όλοι μας, με ενεργό συμμετοχή και επί ίσοις όροις, έχουμε το δικαίωμα και το καθήκον να δημιουργούμε τους κανόνες και τους θεσμούς της κοινωνίας• όχι οι κλίκες των επαγγελματιών πολιτικών, των καπιταλιστών, των γραφειοκρατών και των «ειδικών».

8. Αποστρεφόμαστε και πολεμάμε αδιάλλακτα την κυριαρχία, την εκμετάλλευση, την ιεραρχία, τη στερητική ιδιοποίηση, την εμπορευματοποίηση των ανθρώπων και των αγαθών, την αρπακτικότητα, τη λεηλασία και μόλυνση της φύσης, την υποβολή ζωντανών πλασμάτων στην οδύνη. Απορρίπτουμε τη μεταφυσική, τη μυθοποίηση, τις αυθεντίες κάθε είδους, τη θυσία για χάρη μύθων και απολύτων- αφαιρέσεων όπως «θεός», «πατρίδα», «φυλή», «κράτος», «κόμμα», «ανάπτυξη», «νόμοι της ιστορίας», κ.τ.λ.

Οι παραπάνω αυτοδεσμεύσεις έχουν νόημα στο βαθμό που διαμορφώνουν τη συμπεριφορά μας. Σε αντίθετη περίπτωση μετατρέπονται είτε σε ιδεολόγημα (ένα προσωπείο με το οποίο κρύβει κάποιος τον πραγματικό του εαυτό) είτε σε ψευδή συνείδηση, λανθασμένη αντίληψη της σχέσης του με τον κόσμο.

8 σχόλια:

Χ.Δ. είπε...

Παιδιά,

αυτά ήταν ωραία στο 19ο αιώνα, όταν πρωτοδιατυπώνονταν. Σήμερα - δηλαδή τι σήμερα, από πολύ καιρό! - έχουν πια δοκιμαστεί και έχουν αποδειχτεί πολύ ανεπαρκή, υπερβολικά ρομαντικά και ιδεαλιστικά.

Το ζήτημα πχ της βίας μέσα σε μια ανώτερη από τη σημερινή κοινωνία (αλλά και μέσα στις ίδιες τις επαναστατικές αναρχικές οργανώσεις σήμερα) δε λύνεται ούτε με ευχολόγια περί "εθελοντικής αποδοχής" κάποιων όμορφων αξιών, ούτε με ελιτίστικους ισχυρισμούς, όπως "Διατηρούμε το δικαίωμα κι έχουμε την κριτική ικανότητα να επιλέξουμε...". Γιατί η βία έχει ακριβώς το χαρακτηριστικό να θολώνει την κριτική ικανότητα και να αφήνει αχαλίνωτες εγωιστικές (ατομιστικές ή συλλογικές) ορμές.

Καλές προθέσεις δεν αρκούν και σίγουρα "αφαιρέσεις" είναι και δηλώσεις του είδους "αυτονομία όλων", "όλοι είναι ίσοι", "οι ανάγκες και οι επιθυμίες όλων είναι ίσης σημασίας".

Φυσικά μιλάω για επίπεδο ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ, όχι παρέας ή μικροομάδας, όπου τέτοιοι ισχυρισμοί μπορούν να έχουν ένα πρακτικό αντίκρυσμα για κάποιο χρονικό διάστημα.

Και στο επίπεδο της κοινωνίας, το κρίσιμο δεν είναι οι διακηρύξεις προθέσεων και οραμάτων αλλά το ΠΩΣ (θα) ΛΑΜΒΑΝΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ.

Μόνο σε συνάρτηση ΜΕ ΑΥΤΟ, δηλαδή με το πολιτικό "μομέντουμ", μπορεί να διανοηθεί κανείς το οτιδήποτε πάνω στην ελευθεριακή ηθική.

Νικηφόρος Καιρός είπε...

Αγαπητοί Αναρχοκομμουνιστές-Κοινοτιστές Ν.Σμύρνης,


Όταν γράψατε αυτό το κείμενο πρέπει να βρισκόσαστε κάπου στην στρατόσφαιρα. Δεδομένου ότι από τότε έχουν περάσει 18 χρόνια παρά κάτι μήνες, αυτήν την στιγμή πρέπει να προσεγγίζετε το τέλος του Γαλαξία μας...

Δεν δοκιμάζετε την ψυχανάλυση μπας και καταφέρετε να προσγειωθείτε;

BastEt είπε...

Οι παραπάνω αυτοδεσμεύσεις έχουν νόημα στο βαθμό που διαμορφώνουν τη συμπεριφορά μας. Σε αντίθετη περίπτωση μετατρέπονται είτε σε ιδεολόγημα (ένα προσωπείο με το οποίο κρύβει κάποιος τον πραγματικό του εαυτό) είτε σε ψευδή συνείδηση, λανθασμένη αντίληψη της σχέσης του με τον κόσμο.
------------------------

to pliatsiko arage ine meros tis koinotikis ithikis?

thimithika ton patera mias simmathitrias mou pou me kathe eukeria mas evgaze kommounistiko logo (proi proi sto autokinito opos pigename sto sxolio) kai ystera ekleve oti borouse apo to posto tou stin olibiaki (karekles, tv, himoi, fagito, tsibidakia, tasakia ktl) apo ta aeroplana... olo to spiti tous itan me antikeimena apo ekei, olo omws. Alla auto den ine tipota, eftase na perifraksei oikopedo kapou ston imito prin 20 xronia kai tora se ligo tha xtisei... SYnexizei omws na bgazei logous gia to proletariato AKATHEKTOS RE GAMWTO, enw me ton kairo kai ta polla bla bla fenetai kapioi ton pirane sovara kai ehi twra mikri diikitiki thesi stin kinotita pu zei:/

Στέλα είπε...

Κείμενα όπως αυτό έχουν ιστορικό ενδιαφέρον με την έννοια ότι δείχνουν τη νηπιακή και νεφελώδη πνευματική κατάσταση των αναρχικών στην Ελλάδα (και όχι μόνο: τέτοια παρόμοια κυκλοφορούσαν και ακόμα κυκλοφορούν και στην Ευρώπη).

Έτσι βοηθούν να καταλάβουμε πώς ΔΕΝ πρέπει να σκεφτόμαστε τη ζωή, την ιστορία, το παρόν, το μέλλον, τη δράση.

Είναι χαρακτηριστική η από μέρους τους καταγγελία των ιδεολογιών και των αφαιρέσεων, την ίδια στιγμή που το κείμενό τους φανερώνει "πρεζόνια" της ιδεολογίας και της αφαίρεσης!

BastEt είπε...

les i Kouneva na ta katalaveni kai na ta simerizetai ola auta? me ti zoi tis tha plirosei tis theseis tis ki as min ekfrazetai me tosi eufradeia

Ανώνυμος είπε...

1)θέση σας: Το Διαφορετικό, είτε πρόκειται για άνθρωπο, είτε για σχέση, ή για πράγμα, γίνεται αντιληπτό ως ανταγωνιστικό, και σαν τέτοιο επιβάλλεται να τοποθετηθεί σε μια ιεραρχική κλίμακα

πρόβλημα: Κανεις μας δεν σέβεται, ή μάλλον δεν θα έπρεπε να σέβεται το διαφορετικό απλώς για την διαφορετικότητα του (for the sake of it) - θα σεβόσασταν μήπως έναν φασίστα ως 'ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟ'?

2) Θεση σας: Οι ανάγκες και οι επιθυμίες όλων είναι ίσης σημασίας, συνεπώς όλοι έχουν εξίσου το δικαίωμα στην ικανοποίησή τους. Απορρίπτονται κατηγορηματικά η ιεραρχία, θεσμοποιημένη ή άτυπη, η ανισότητα, τα προνομία κάθε είδους, οι διακρίσεις σε βάρος ατόμων ή ομάδων.

προβλημα: Αντιφάσκεται, διότι από την ώρα που θεωρείτε ότι οι ανάγκες και οι επιθυμίες όλων είναι ίσης σημασίας, από την άλλη απορίπτεται επιθυμίες/ανάγκες που δεν συνάδουν με την ελευθερία/ισότητα/αυτονομία των ατόμων. Αρα οι ανάγκες και οι επιθυμίες όλων είναι Δ Ε Ν Ε Ι Ν Α Ι ίσης σημασίας, συνεπώς Δ Ε Ν έχουν όλοι εξίσου δικαίωμα στην ικανοποίησή τους.

3)θέση σας: Απορρίπτουμε τη μεταφυσική, τη μυθοποίηση, τις αυθεντίες κάθε είδους, τη θυσία για χάρη μύθων και απολύτων- αφαιρέσεων όπως «θεός», «πατρίδα», «φυλή», «κράτος», «κόμμα», «ανάπτυξη», «νόμοι της ιστορίας», κ.τ.λ.

πρόβλημα: Μα και η ελευθερία μπορεί να θεωρηθεί ως αφαίρεση, η οποία όμως, στον βαθμό που την ενσαρκώνουμε, γίνεται πραγματικότητα και κατευθύνει τις πράξεις μας ως θετική αξία (όπως και τις πράξεις ένός φασίστα τις 'κινεί' και κατευθύνει η ιδέα/έννοια/σημασία της 'πατρίδας').

Κο

BastEt είπε...

ego tha sevomoun ena fasista 'ws diaforetiko', giati ean den ton sebastw, tote ginomai egw fasistas

Jerry Gene είπε...

You got a really useful blog and I really your style of writing. Keep it up

Asus - 10.1"Eee PC Netbook 1 GB Memory - 320 GB Hard Drive - Matte Black

Asus - Eee PC Netbook / Intel® Atom™ Processor / 10.1" Display / 1GB Memory / 250GB Hard Drive - Black